Ankieta ewaluacyjna – pilotaż podręcznika

Ankieta ewaluacyjna nt. przewodnika dla nauczycieli

opracowanego w ramach projektu Comenius Regio

„Cultural Competency Toolkit for Teachers”

 

 

Pilotaż przewodnika dla nauczycieli, opracowanego przez grupę z Wielkiej Brytanii i Polski w ramach projektu Comenius Regio „Cultural Competency Toolkit for Teachers” przeprowadzono w 4 szkołach. Dwie z nich, czyli Szkoła Podstawowa nr 43 w Zabrzu i Szkoła  Podstawowa nr 5 dla Mniejszości Niemieckiej w Raciborzu są uczestnikami projektu. Dodatkowo o opinię zwrócono się do Szkoły Podstawowej nr 16 w Bytomiu  i Szkoły Podstawowej nr 32 w Rybniku. W pilotażu uczestniczyło 18 respondentów, nauczycieli, uczących następujących przedmiotów: język polski, język niemiecki, matematyka, przyroda, w-f,  muzyka, religia, edukacja wczesnoszkolna oraz logopeda. Nauczyciele otrzymali przewodnik w wersji papierowej lub elektronicznej i swobodnie mogli zapoznać się z jego treścią.

Poniżej prezentowane są  zbiorcze opinie na poszczególne pytania:

  1. Jak ocenia Pani/Pan przygotowany przewodnik?

 

Bardzo dobrze

Dobrze

Średnio

Raczej źle

Źle

9

4

5

 

 

 

Uzasadnienie:

13 nauczycieli oceniło przewodnik jako bardzo praktyczny lub praktyczny, podkreślając że obejmuje wiele przykładów, które w znaczący sposób pomogą w pracy z uczniami. W opinii nauczycieli przewodnik został przygotowany bardzo skrupulatnie i fachowo, zawiera wiele definicji i przykładów zebranych w jedną całość. Nie jest teoretycznym spisem definicji, ale praktyczną pomocą na wielu płaszczyznach wielokulturowości, kompendium zasobów o wielokulturowości. Przewodnik ma funkcję: informacyjną, opisową i empiryczną. Podzielony jest na przejrzyste działy, zawiera interesujące wprowadzenie. Jego mocną stroną jest jasna i czytelna kompozycja.Zaletą podręcznika jest także opis konkretnych ćwiczeń i studiów przypadku. Układ przewodnika jest bardzo dobrze przemyślany i czytelny. Każdy problem jest zdefiniowany,   a jego opis poparty studium przypadku i ćwiczeniami, które pozwalają na pełniejsze zrozumienie tematu. Napisany jest zrozumiałym językiem, zawiera materiały do wykorzystania przez nauczycieli, np. na lekcjach wychowawczych. Zamieszczone w nim materiały będą pomocne w lepszym, bardziej świadomym zaplanowaniu nauczania  o wielokulturowości.Uwzględniona w nim została sytuacja wielokulturowości w Polsce i Anglii. Przewodnik porusza aktualne, coraz częściej obecne w szkołach zagadnienia odmienności kulturowej w sposób szeroki, wieloaspektowy, kompetentny, praktyczny i etapowo, w sposób stopniowy pozwala coraz bardziej szczegółowo poznać tematykę. Przygotowane narzędzie zawiera zestaw pomocy i scenariusze dla nauczycieli, ukazuje strategie dla skutecznej komunikacji międzykulturowej. Opracowany przewodnik wydaje się być bardzo pomocnym narzędziem dla nauczycieli w kształceniu kompetencji kulturowych.

2 respondentów uznało, że przewodnik zawiera bardzo dużo ciekawej treści, interesujące przykłady dobrych praktyk, lecz forma przewodnika jest mało przejrzysta, nieuporządkowana,  trzeba się namęczyć żeby odnaleźć konkretne informacje, czasem są zbyt długie akapity bez rekapitulacji. Wg 1 nauczyciela w przewodniku jest zbyt dużo wiadomości wyrywkowych, ułożonych chaotycznie, brakuje podziału tematycznego. Również wg opinii 1 osoby jego forma nie jest łatwa do przyswojenia, zawiera bardzo dużo teorii i za dużo definicji.

 

  1. Czy zamieszczone w przewodniku definicje i wyjaśnienia, dotyczące konkretnych tematów będą przydatne w Pani/Pana pracy zawodowej?

 

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Trudno powiedzieć

Raczej nie

Zdecydowanie nie

8

7

3

 

 

 

Uzasadnienie:

Nauczyciele są zgodni, że materiał jest bardzo przydatny z uwagi na to, że wyjaśnia w sposób szczegółowy wiele zagadnień, związanych z kompetencjami w zakresie wielokulturowości. Przewodnik pozwala na analizę i bliższe poznanie siebie poprzez: definicje, studia przypadku i ćwiczenia. Wyjaśnienia zawarte w przewodniku, pozwalają dostrzec i ująć w konkretne ramy zjawisko wielokulturowości na tle wielu innych tendencji  i przemian, zachodzących aktualnie  w naszych europejskich społeczeństwach.Przewodnik w sposób przekonywujący uwypukla potrzebę dostosowania się do procesu mieszania i przenikania się kultur i czynnego reagowania na to nowe zjawisko  wszystkich instytucji publicznych, w tym szkół i placówek oświatowych. W pracy zawodowej nauczyciele wykorzystają różne przedstawione definicje kultury, zwłaszcza model kultury jako góry lodowej, ponieważ pozwoli to lepiej zrozumieć złożoność zachowań ludzi z odmiennych kultur.Wykorzystają również definicje i wyjaśnienia, dotyczące dyskryminacji, tożsamości, tradycji, świadomości i wrażliwości kulturowej, które stanowią świetne zagadnienia do tematyki lekcji wychowawczych w każdej szkole. Wielu nauczycieli planuje wykorzystać materiał „Jak kompetencje kulturowe zastosować w klasie”,  gdyż zawiera ciekawe pomysły i propozycje rozwiązań, które można zastosować na lekcjach. Interesujący dla nauczycieli jest test „Prawda czy  fałsz?” i planują wykorzystanie go jako urozmaicenie lekcji wychowawczych. Przewodnik przekonuje, że dotychczasowa, tradycyjna praca może nie być efektywna i że szkoła lub placówka oświatowa osiąga sukces w adaptowaniu się  do zmian tylko wtedy, gdy jest zdolna przygotować swoich nauczycieli, czy pracowników do innego podejścia.

Dla wielu zamieszczone definicje pomagają uporządkować wiedzę i cenne jest zebranie ich w jednym miejscu. Wiele spraw odbieranych jest intuicyjnie, ale dzięki zamieszczonym definicjom nauczyciele będą potrafili je nazwać i lepiej zrozumieć. Definicje pozwalają na przybliżenie i podniesienie świadomości nauczycieli, a także na włączenie ich do planu nauczania, który zagwarantuje wsparcie dla rozwoju uczniów. Dla nauczycieli pracujących z uczniami pochodzenia romskiego wyjaśnienia konkretnych tematów będą przydatne podczas działań umożliwiających pomoc uczniom  w nabyciu nowych umiejętności.

2 nauczycieli stwierdziło, że niektóre zagadnienia poruszane są na godzinach wychowawczych, ale niekoniecznie w takiej formie, a jako ciekawostki mogą je przekazać innym osobom.

  1. Czy zamieszczone w przewodniku studia przypadków mogą być pomocne w rozwiązaniu problemów w Pani/Pana szkole?

 

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Trudno powiedzieć

Raczej nie

Zdecydowanie nie

8

8

2

 

 

 

Uzasadnienie:

Prawie wszyscy ankietowani nauczyciele uważają, że zamieszczone studia przypadków pozwolą w szerszym kontekście spojrzeć na pojawiające się problemy wielokulturowości i zastosować je w bieżącej działalności wychowawczej. Uważają, iż każdy przypadek w życiu jest inny, każdy problem jest inny – ale przedstawione w przewodniku przykłady wpłyną na rozwiązywanie problemów w placówkach, w których pracują. Opisane studia przypadków mogą stanowić bodziec, pomysł, pewien wzór do rozwiązania problemów, związanych z pojawieniem się w klasie i szkole ucznia odmiennego kulturowo. Zawarte w przewodniku konkretne przykłady i zaistniałe realnie zdarzenia pozwalają dostrzec, z jakimi sytuacjami w swojej codziennej praktyce szkolnej może zetknąć się nauczyciel, jeśli nie dziś, to w niedalekiej przyszłości i dostarczają wiedzy i propozycji rozwiązywania tych sytuacji.Obserwowane studia przypadków pomogą nauczycielom uwrażliwiać uczniów na odmienność kulturową i jej poszanowanie. Wg opinii wielu nauczycieli niektóre zamieszczone przykłady będą mogli wykorzystać w pracy, np. studium przypadku nr 1 „Wszystko o mnie” – pozwala poznać cechy osobowości i tożsamości nowych uczniów; studium nr 3 – wykorzystanie historii rodzin do omówienia podobieństw i różnic kulturowych. Niektórzy nauczyciele korzystają już w swojej pracy z elementów studium nr 6 i w czasie różnych uroczystości przedstawiają elementy kultury niemieckiej (sposób obchodzenia różnych świąt świeckich i kościelnych). Studia przypadków stwarzają uczniom perspektywy zobaczenia ich religijnego i kulturowego dziedzictwa i historii. Mogą być pomocne podczas organizowania imprez integracyjnych i szkolnych uroczystości.Zamieszczone studia przypadków dają możliwość znalezienia informacji o środowisku uczniów oraz możliwość lepszej komunikacji z rodzicami, zachęcają do różnego typu działań kulturowych, np. bardzo ciekawe jest studium nr 10, pokazujące, jak w prosty sposób zachęcić rodziców do udziału w życiu szkoły. Dla niektórych z nauczycieli część problemów pokrywa się z tymi, które miewają w pracy i dzięki opisowi będą mogli na bieżąco pracować z dziećmi i wzmacniać w nich postawę akceptacji dla inności. Przydatne będą też pytania kluczowe zamieszczone pod przykładami, a same przykłady nawet jeśli nie dotyczą konkretnej szkoły, mogą być źródłem refleksji. Dla nauczycieli ze szkoły, która pracuje z przedstawicielami tylko z jedną mniejszością jest to przykład pokazujący jak radzić sobie gdy pojawią się dzieci z innych mniejszości.

2 osoby uważają, że przewodnik jest źródłem pomysłów, choć należy je w większym stopniu przełożyć na sytuacje zbliżone do polskich problemów, a przeszkodą do wykorzystania przewodnika w pracy jest forma podanych zagadnień.

 

  1. Czy zamieszczone w przewodniku ćwiczenia wykorzysta Pani/Pan w swojej pracy zawodowej?

 

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Trudno powiedzieć

Raczej nie

Zdecydowanie nie

8

5

4

1

 

 

Uzasadnienie:

Duża grupa respondentów oceniła ćwiczenia zawarte w przewodniku bardzo pozytywnie  i uważa, że są ciekawe i z pewnością będą przez nich wykorzystane w pracy zawodowej. Ćwiczenia są pomocne i przydatne w planowaniu i przygotowaniu zajęć. Przybliżają polskim dzieciom różnice kulturowe i inne tradycje. Zachęcają nowych uczniów do poznawania kultury, tradycji i obyczajów Polski. Są przydatne w sytuacjach  trudnych  i wynikających z nich różnic edukacyjnych, rozwijają partnerstwo. Mają na celu pomoc w zadomowieniu się w szkole. Ćwiczenia obrazują konkretne przykłady zwiększające kompetencje w zakresie rosnącego zróżnicowania kulturowego i językowego. W swojej pracy nauczyciele wykorzystają wiele praktycznych ćwiczeń zamieszczonych w przewodniku, np. ćwiczenie „Kim jestem?” oparte na odkrywaniu kolejnych warstw; ćwiczenie językowe np. „Czy wiesz z których języków te słowa zostały zapożyczone?”. Jeden z nauczycieli wykorzystał już na lekcji wychowawczej ćwiczenie „Wizualna biografia”, aby pokazać dzieciom na czym polega efekt pierwszego wrażenia i jak dochodzi do powstawania stereotypów. Pomimo tego, że w placówkach ankietowani nauczyciele spotykają się tylko z pojedynczymi przypadkami uczniów wychowywanych w odmiennych nurtach kulturowych i zjawisko wielokulturowości nie jest masowe, widzą potrzebę poruszania tego tematu w różnych sytuacjach szkolnych. Niektóre z zawartych w przewodniku ćwiczeń mogą pomóc uczniom w zmianie sposobu myślenia i reakcji w sytuacjach konfliktowych.1 osoba uważa, iż zamieszczone przykłady ćwiczeń są za trudne dla dzieci w wieku 8-9 lat. Można je jednak zmodyfikować tak, aby były zrozumiałe dla małych dzieci i wówczas wykorzystać na zajęciach.2 z ankietowanych nauczycieli planuje wykorzystanie ćwiczeń po ich zmodyfikowaniu i jeśli będzie odpowiednia sytuacja, gdyż obecnie przypadki w placówce różnią się od opisanych  w przewodniku.

 

  1. Czy Pani/Pana zdaniem przewodnik może przyczynić się do wzrostu zainteresowania tematyką osób odmiennych kulturowo?

 

Zdecydowanie tak

Raczej tak

Trudno powiedzieć

Raczej nie

Zdecydowanie nie

8

4

5

1

 

Uzasadnienie:

Wg opinii 12 nauczycieli przewodnik pozwala spojrzeć w szerszym kontekście  na zagadnienie różnic kulturowych i poprzez to może wzrosnąć zainteresowanie tą tematyką. Nauczyciele podają jako przykład wzrost swoich kompetencji i kolegów po zapoznaniu się z materiałami zamieszczonymi w przewodniku. Swoją wiedzą nauczyciele dzielą się z uczniami na lekcjach wychowawczych, starając się koncentrować na tym co łączy, a nie dzieli. Prezentowane studia przypadków i praktyczne ćwiczenia pomagają nauczycielom w realizacji tematów, związanych z odmiennością kulturową w sposób ciekawszy i atrakcyjniejszy niż dotychczas. Zawarte informacje,definicje, ćwiczenia, porówna są istotnym elementem poznania wielokulturowości. Dla wielu osób temat wielokulturowości jest bardzo interesujący. Przewodnik w ciekawy sposób opisuje i proponuje rozwiązania problemów rosnącego zróżnicowania kulturowego i językowego w współczesnych szkołach. Przewodnik zdecydowanie uwrażliwia pracowników oświaty i innych jego czytelników na współcześnie pojawiające się w rzeczywistości społecznej krajów europejskich (i nie tylko europejskich) zjawisko wielokulturowości i poszerza wiedzę w tym temacie, dostarczając konkretnych narzędzi do pracy. Aby przewodnik przyczynił się do wzrostu zainteresowania tematyką osób odmiennych kulturowo na szerszą skalę, musiałby być szeroko rozpowszechniony w środowisku oświatowym, a także w innych kręgach społecznych i zawodowych.

Wg opinii 3 respondentów osoby, które interesują się tematem wielokulturowości znajdą w przewodniku wiele ciekawych wiadomości, a ci którzy nie są otwarci, nie będą zainteresowani i niczego dla nich nie wniesie. Przewodnik mógłby uwrażliwić osoby, które nie zwracają uwagi na odmienność kulturową pod warunkiem, że trafi w ich ręce, natomiast zainteresowani tą tematyką pewnie sięgają po różne źródła informacji.

1 respondent zadeklarował, że gdyby forma przewodnika była bardziej „nowoczesna” chętnie wykorzystałby zagadnienia na lekcjach języka polskiego, a w związku z tym więcej osób zainteresowałoby się osobami odmiennymi kulturowo.

1 nauczyciel uważa, że sam przewodnik nie spowoduje zainteresowania tematyką osób odmiennych kulturowo, bo jest napisany trudnym językiem i w zbyt mało przystępny sposób.

 

  1. Proszę o zapoznanie się z „Kontinuum kompetencji kulturowych”. W którym miejscu kontinuum – po analizie przewodnika – umieściłaby Pani/umieściłby Pan siebie oraz reprezentowaną szkołę?

 

Liczba odpowiedzi

Niszczycielstwo kulturowe

 

Niezdolność kulturowa

 

Kulturowa ślepota

 

Wstępne kompetencje

4

Kompetencje kulturowe

11

Biegłość kulturowa  

3

 

Wstępne kompetencje

Grupy na etapie wstępnych kompetencji kulturowych są świadome swoich rozwojowych mocnych stron i obszarów, które pomogą im skutecznie reagować na różnorodne kulturowo grupy w ich organizacji. Są one zobowiązane do poprawy ich usług dla określonych rasowych, etnicznych i kulturowych grup, ale nie mają jasnego planu osiągnięcia kompetencji organizacyjnych. Próby odpowiedniego reagowania, bez zobowiązania do nauki, mogą być zdefiniowane jako symboliczne.

Kompetencje kulturowe

Kulturowo właściwe organizacje charakteryzują się akceptacją i szacunkiem dla inności. Dokonują oni ciągłej samooceny, dotyczącej ich wiedzy na temat różnych kultur i dążą do poszerzenia swojej wiedzy, w celu zaspokojenia potrzeb mniejszości w ich organizacji.

Biegłość kulturowa  

Organizacje, które są świadome kulturowo obdarzają kulturę głębokim szacunkiem i jest to podstawa do realizacji wszystkich ich przedsięwzięć. Aktywnie edukują mniej świadomych ludzi, poszukują wzajemnego zrozumienia i utrzymują współpracę z różnymi grupami. Polityki i praktyka na poziomie organizacyjnym oraz wartości, przekonania i zachowania na poziomie indywidualnym umożliwiają skuteczne wzajemne interakcje międzykulturowe wśród osób dorosłych, dzieci i społeczności.

Opracowanie:

Marzena Zabiegała